Phân Tích Pháp Lý: Bản Án Số 02/2026/HC-ST (Tố Tụng - Hành Chính Đất Đai)

Góc Nhìn Pháp Lý

Phân Tích Pháp Lý: Bản Án Số 02/2026/HC-ST (Tố Tụng – Hành Chính Đất Đai)

Đăng ngày: 30/07/2026 Tác giả:

Luật Sư Trần Đức Tài

Tăng giảm cỡ chữ:

Tòa án nhân dân khu vực 6, thành phố Đà Nẵng, vào ngày 23/4/2026 vừa qua đã ban hành Bản án sơ thẩm số 02/2026/HC-ST về việc khiếu kiện quyết định xử phạt vi phạm hành chính. Vụ án xuất phát từ tranh chấp đất đai giữa hai gia đình, khi mâu thuẫn lên đỉnh điểm, một bên đã tự ý mang đồ đạc đến để phá dỡ tài sản của bên kia như một cách “đòi lại công lý” cho chính mình.

Đặt vấn đề dưới góc độ pháp lý về “quyền tự quyết” trong tranh chấp đất đai, nhấn mạnh hệ lụy pháp lý nghiêm trọng khi đương sự tự ý dùng hành vi vật chất (như: tháo dỡ, đập phá tài sản) để giải quyết mâu thuẫn ranh giới thay vì khởi kiện theo thủ tục tố tụng dân sự. Bản án chính là lời cảnh tỉnh sâu sắc cho những ai tin rằng “đất của tôi thì tôi có quyền làm bất cứ điều gì, kể cả việc đập phá những thứ trên đó”.

Mục lục bài viết:

Tóm tắt các thông tin

Về chủ thể – Vụ án xoay quanh tranh chấp giữa người khởi kiện là anh Nguyễn Văn T (trú tại xã Q, thành phố Đà Nẵng) và người bị kiện là Trưởng Công an xã Q (trước đây là Trưởng Công an huyện N cũ). Ngoài ra, còn có những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gồm: ông Nguyễn T3, ông Hứa Đình C, anh Nguyễn Duy T4, ông Nguyễn Văn T5.

Đối tượng khởi kiện – Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 33/QĐ-XPHC ngày 04/10/2024 do Trưởng Công an huyện N ban hành.

Bản chất vụ việc – Xuất phát từ tranh chấp đất đai giữa gia đình ông T3 và ông T5. Ông T3 đã yêu cầu ông T5 tháo dỡ nhà, trả lại đất, nhưng ông T5 không đồng ý. Sau đó, nhóm của ông T3 dưới sự chỉ đạo của ông, anh T4, anh T và ông C đã tự ý giăng dây ranh giới, dùng máy khoan, búa, máy cắt gạch để tháo dỡ tôn và đập phá tường nhà của ông T5.

Về yêu cầu và cơ sở lập luận

Người khởi kiện (Anh T) – Yêu cầu hủy Quyết định 33/QĐ-XPHC với hai nhóm lý do:

(1) Về thủ tục: Công an không lập và giao biên bản vi phạm hành chính cho người vi phạm. Đồng thời, Phó Trưởng Công an huyện đã ký vào Quyết định xử phạt mà không có ủy quyền;

(2) Về nội dung: Hành vi của anh chỉ là hành vi dân sự (thực hiện quyền sử dụng đất) chứ không có động cơ cố ý làm hư hỏng tài sản. Thêm vào đó, cơ quan chức năng cũng chưa xác định giá trị thiệt hại cũng như chủ sở hữu tài sản.

Người bị kiện – Khẳng định quyết định xử phạt là đúng thẩm quyền, có quyết định giao quyền xử phạt. Cơ quan chức năng cũng đã xác định hành vi đập phá gây thiệt hại là 1.844.500 đồng, chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự nên chuyển hồ sơ xử phạt hành chính theo điểm a khoản 2 Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP.

Phân tích các vấn đề về Trình tự, Thủ tục Tố tụng & Hành chính

Đánh giá Thẩm quyền ban hành Quyết định:

Anh T khiếu nại rằng quyết định do Phó Trưởng công an huyện ký là sai thẩm quyền. Tuy nhiên, bản án đã phản bác lập luận của anh về vấn đề “ký lụi” này.

Bản án ghi nhận rõ Phó Trưởng Công an huyện Đỗ Viết H ký quyết định dựa trên Quyết định số 1397/QĐ-CAH (TM) ngày 27/9/2024 về việc giao quyền xử phạt. Theo đó, ông Đỗ Viết H – Phó Trưởng Công an huyện hoàn toàn có quyền ký quyết định xử phạt. Việc này hoàn toàn hợp pháp, tuân thủ nghiêm ngặt Điều 54 Luật Xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) năm 2012 (sửa đổi, bổ sung 2020) và Điều 10 Nghị định 118/2021/NĐ-CP.

Phân tích Trình tự chuyển hóa hồ sơ (Từ Hình sự sang Hành chính):

Đây là một quy trình giải quyết tin báo tội phạm bài bản:

Ngay sau khi tiếp nhận tin báo của ông T5, lực lượng Công an đã chủ động thu thập tài liệu và yêu cầu Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự cấp huyện vào cuộc làm việc để xác định thiệt hại.

Sau khi có kết quả định giá tài sản dưới mức truy cứu trách nhiệm hình sự, Cơ quan Điều tra đã ban hành Quyết định không khởi tố vụ án hình sự số 207/QĐ-ĐTTH ngày 19/9/2024. Quy trình chuyển hồ sơ từ Cơ quan Điều tra sang xử lý vi phạm hành chính là đúng quy trình. Căn cứ theo khoản 1, khoản 3 Điều 63 Luật XLVPHC và Điều 21 Thông tư 28/2020/TT-BCA.

Đánh giá về sự vắng mặt của toàn bộ đương sự tại Tòa:

Tất cả các bên, bao gồm Người khởi kiện, Người bị kiện, Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, đều vắng mặt tại phiên tòa.

Mặc dù Hội đồng xét xử áp dụng khoản 2 Điều 157 và Điều 158 Luật Tố tụng Hành chính để xét xử vắng mặt là đúng luật, nhưng dưới góc độ tố tụng, điều này làm triệt tiêu tính tranh tụng trực tiếp tại Tòa. Khi không có các bên đối chất trực tiếp, Tòa án chỉ có thể căn cứ hoàn toàn vào tài liệu, chứng cứ tĩnh trong hồ sơ. Điều này khiến Thẩm phán khó đánh giá được thái độ hay tính xác thực của các lời khai.

Phân tích các vấn đề Nội dung và Đánh giá Chứng cứ

Phân tích Ranh giới pháp lý (Hình sự – Hành chính):

Trong vụ việc này, anh T đã cùng một nhóm người mang theo máy khoan, búa, máy cắt gạch đến tự ý tháo dỡ và đập phá nhà ông T5. Hành vi này thoạt nhìn rất dễ đẩy các đương sự vào vòng lao lý với “Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản” theo Điều 178 Bộ luật Hình sự.

Nhưng tại sao trong trường hợp này lại không khởi tố hình sự?

Đầu tiên, cũng là điểm mấu chốt, về thiệt hại thực tế: Theo Kết luận định giá số 10/KL-ĐGTS, tổng giá trị thiệt hại chỉ là 1.844.500 đồng. Con số này nằm dưới mức định lượng 2.000.000 đồng của khoản 1 Điều 178 Bộ luật Hình sự.

Tiếp theo, về mặt nhân thân: Kết quả xác minh lý lịch cho thấy nhóm vi phạm có nhân thân tốt, chưa có tiền án tiền sự về tội xâm phạm sở hữu.

Do đó, việc Cơ quan điều tra Công an huyện N không khởi tố hình sự và chuyển sang xử phạt hành chính là một quyết định áp dụng pháp luật sắc bén, “đúng người, đúng tội, đúng mức độ”.

Phản bác về “Thực hiện quyền dân sự” của Người khởi kiện:

Trong quá trình giải quyết vụ án, Người khởi kiện luôn ngụy biện rằng vì ông T5 lấn chiếm đất của gia đình anh, nên hành vi tháo dỡ tôn và tường của anh là để “thực hiện quyền sử dụng đất hợp pháp”.

Đây là một sự nhập nhằng rất nguy hiểm về mặt pháp lý.

Đứng dưới góc độ pháp luật, tranh chấp quyền sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản trên đất là hai quan hệ pháp luật độc lập, được bảo vệ ngang nhau.

Bản án không khẳng định ai là người đúng, kẻ sai trong tranh chấp đất đai giữa hai gia đình. Tuy nhiên, dù ông T5 có xây nhà lấn chiếm sang ranh giới đất nhà anh T đi chăng nữa thì toàn bộ số tài sản (tôn, tường gạch) vẫn thuộc quyền quản lý hợp pháp của ông T5. Do đó, hành vi tự ý dùng máy cắt, búa để đập phá tài sản của người khác là hành vi xâm phạm quyền sở hữu tài sản. Không thể xem đây là biện pháp tự vệ dân sự hay thực hiện quyền sử dụng đất như Nguyên đơn diễn giải.

Bình luận về Nhận định của Hội đồng xét xử

Quyết định bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của anh Nguyễn Văn T của Tòa án là hoàn toàn hợp lý và có căn cứ. Hội đồng xét xử đã áp dụng đúng điểm a khoản 2 Điều 15 Nghị định 144/2021/NĐ-CP đối với hành vi “Cố ý làm hư hỏng tài sản”. Mức phạt 4.000.000 đồng (nằm trong khung phạt từ 3.000.000 đến 5.000.000 đồng) là tương xứng với tính chất và mức độ vi phạm mà anh T gây ra.

Tòa án cũng đã thể hiện sự chặt chẽ trong tư duy xét xử của mình thông qua việc bóc tách rõ ràng rằng mâu thuẫn này có thể được xử lý thông qua con đường khởi kiện tranh chấp dân sự, nhưng ông T3 và anh T đã tự ý hành động bằng vũ lực. Đây là hành vi vi phạm pháp luật rõ ràng.

Thêm vào đó, việc tự ý giăng dây, đập tường, tháo tôn thể hiện rõ ý thức chủ quan cố ý thực hiện hành vi dẫu biết rõ sẽ gây thiệt hại tài sản cho hàng xóm. Lập luận này của Hội đồng xét xử đã đánh sập hoàn toàn lý lẽ “hành vi dân sự” của Người khởi kiện.

Bài học kinh nghiệm pháp lý thực tiễn:

Bản án đã mang lại bài học đắt giá cho người dân rằng khi xảy ra tranh chấp ranh giới, tuyệt đối không được tự ý hành động như giăng dây, thuê thợ tháo dỡ nhà cửa, đập tường hay chặt cây cối của hàng xóm. Hành vi này không những không đòi được đất mà còn đẩy bản thân vào thế từ ‘người bị hại’ thành ‘người đi hại’. Thiệt hại nhẹ thì bị xử phạt hành chính tiền triệu (như anh T trong vụ án này), nặng thì hoàn toàn có thể khiến công dân vướng vòng lao lý nếu tài sản bị hỏng trên 2 triệu đồng.

Vậy làm thế nào để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà không vi phạm pháp luật?

Khi bị lấn chiếm, người dân cần làm theo các bước sau:

Lập vi bằng hiện trạng;
Đề nghị UBND cấp xã hòa giải;
Khởi kiện tranh chấp ra Tòa án – Nếu hòa giải không thành, người dân hoàn toàn có quyền nộp đơn khởi kiện quyền sử dụng đất và yêu cầu Tòa án buộc bên lấn chiếm tháo dỡ tài sản, trả lại mặt bằng.

Đặc biệt lưu ý: Chỉ có Cơ quan Thi hành án dân sự mới có thẩm quyền cưỡng chế tháo dỡ công trình vi phạm sau khi bản án của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Người dân tuyệt đối không được tự ý thực thi thay cơ quan nhà nước.

Ngoài ra, đây cũng là một bài học nghiệp vụ đắt giá cho luật sư. Khi tư vấn khiếu kiện Quyết định hành chính, luật sư không thể chỉ nghe lời trình bày một phía từ khách hàng, bởi họ thường có xu hướng đưa ra những thông tin có lợi cho mình (chẳng hạn như việc “kí không có ủy quyền”). Luật sư cần phải kiểm tra, rà soát tính pháp lý của Quyết định giao quyền, sự tồn tại của Kết luận định giá tài sản và các văn bản luân chuyển giữa Cơ quan điều tra và Cơ quan hành chính.

Việc đánh giá khách quan toàn bộ các tài liệu cũng như các thông tin trước khi khởi kiện sẽ giúp luật sư nhận định đúng khả năng thắng kiện, tránh việc đẩy khách hàng vào một vụ kiện kéo dài nhưng cầm chắc phần thua.