Đà Nẵng đang khẳng định vị thế là động lực kinh tế của miền Trung với mức tăng trưởng GRDP năm 2025 đạt 9,18%. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng kéo theo sự gia tăng của các tranh chấp thương mại phức tạp, đặc biệt trong lĩnh vực mua bán, xây dựng và hợp tác đầu tư.

Trên thực tế, sự lo lắng lớn nhất của các doanh nghiệp không chỉ nằm ở thời gian tố tụng kéo dài hay áp lực chi phí pháp lý, mà phổ biến nhất là rủi ro “thắng kiện nhưng không thu hồi được tiền”.

Xuất phát từ thực trạng đó, bài viết này đúc kết kinh nghiệm thực tiễn từ các luật sư tranh tụng, nhằm trang bị cho doanh nghiệp tại Đà Nẵng những kỹ năng xử lý tranh chấp trọn vẹn – từ lúc phát sinh mâu thuẫn cho đến bước thi hành án. Mục tiêu cuối cùng là giúp doanh nghiệp thu hồi tài sản thực tế, giảm thiểu thiệt hại và duy trì sự ổn định trong kinh doanh.

Kỹ năng “Tiền tố tụng” – Đánh giá và Thương lượng

Giai đoạn tiền tố tụng là khoản thời gian cực kỳ quan trọng để xây dựng chiến lược tối ưu và tiết kiệm chi phí, thời gian. Về bản chất, các vụ tranh chấp nói chung sẽ kéo dài và tốn kém rất nhiều chi phí. Đặc biệt, đối với lĩnh vực kinh doanh thương mại, mức độ, mức độ phức tạp sẽ càng gia tăng hơn nữa do sự phức tạp của hợp đồng, sự đan xen giữa nhiều nghĩa vụ pháp lý đối với các bên. Do đó, nếu sự chuẩn bị cho giai đoạn này không thật sự tốt, sẽ dẫn đến sự khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình tiếp theo. 

Rà soát hồ sơ:

Trọng tâm của các văn bản tranh chấp thông thường sẽ đến từ các điều khoản, các yêu cầu trong hợp đồng. Do vậy, một kỹ năng quan trọng cần phải đề cập đến là đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của hợp đồng, văn bản quan trọng để xác định quyền và nghĩa vụ của các bên khi tranh chấp phát sinh.

Việc phân tích không chỉ dừng lại ở nội dung các điều khoản mà còn phải đặt trong bối cảnh thực hiện thực tế của doanh nghiệp. Đặc biệt, cần đánh giá tính rõ ràng, các điều khoản quan trọng như trách nhiệm của các bên, các điều khoản về bồi thường thiệt hại, miễn trừ trách nhiệm, và các điều khoản về giải quyết tranh chấp. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể xác định phần nào đó “vị thế pháp lý” của mình tức là khả năng thành công nếu tranh chấp được đưa ra tòa án giải quyết.

Thu thập chứng cứ trước khi khởi kiện:

Chứng cứ là một trong những yếu tố quan trọng để các cơ quan tài phán đưa ra phán quyết đối với các tranh chấp. Ở giai đoạn tiền tố tụng, doanh nghiệp cần chủ động thu thập, hệ thống hóa và đánh giá giá trị pháp lý của các tài liệu như: hợp đồng, phụ lục, biên bản nghiệm thu, hóa đơn, chứng từ thanh toán, email trao đổi, thông báo vi phạm…

Tuy nhiên, việc thu thập các chứng cứ này chỉ được xem là hợp lệ nếu nó tuân thủ theo các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành.Trong nhiều trường hợp, việc chậm trễ trong thu thập chứng cứ có thể dẫn đến nguy cơ bị thất lạc, bị phía còn lại che giấu, tiêu hủy hoặc làm suy giảm giá trị chứng minh chúng. Do đó, việc chuẩn bị và thu thập chứng cứ sớm không chỉ phục vụ cho tố tụng mà còn tạo lợi thế đáng kể trong các giai đoạn kế tiếp. 

Nghệ thuật thương lượng, hòa giải:

Phần lớn tranh chấp thương mại có thể được giải quyết hiệu quả thông qua thương lượng hoặc hòa giải nếu các bên có cách tiếp cận phù hợp và thiện chí. Về bản chất, kỹ năng thương lượng không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là một yếu tố mang tính chiến lược và khả năng đánh giá tâm lý bên còn lại. Điều này thể hiện qua việc lựa chọn thời điểm, cách thức trao đổi, cũng như sử dụng lập luận dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật sẽ góp phần gia tăng sức nặng cho đề xuất của doanh nghiệp.

Đồng thời, cần tính đến khả năng hòa giải tại tòa nếu như hợp đồng có quy định hoặc các bên thống nhất để tạo một kênh đối thoại trung gian và khách quan nhằm giảm căn thẳng và tạo tiền đề cho sự hợp tác trong tương lai. 

Tóm lại, giai đoạn tiền tố tụng không chỉ nhằm chuẩn bị cho một vụ kiện, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp chủ động kiểm soát tranh chấp, hạn chế tối đa rủi ro và chi phí, đồng thời gia tăng khả năng đạt được một giải pháp tối ưu trong thực tiễn kinh doanh.

Giai đoạn 2: Kỹ năng Khởi kiện và Làm việc với Tòa án các cấp Đà Nẵng

Giai đoạn khởi kiện đánh dấu việc chuyển từ xử lý tranh chấp mang tính linh hoạt sang cơ chế tài phán chính thức. Ở giai đoạn này, tính chính xác về thủ tục và chiến lược pháp lý có ý nghĩa quyết định đến tiến độ và kết quả giải quyết vụ việc.

Xác định đúng thẩm quyền:

Doanh nghiệp cần phải xác định rõ xem tranh chấp này có thuộc thẩm quyền xét xử của tòa án hay không. Theo đó, cần phải xác định rõ là trong hợp đồng có lựa chọn tòa án là phương thức giải quyết tranh chấp được ưu tiên không.

Bởi lẽ, theo Điều 6 của Luật Trọng tài thương mại năm 2010, trường hợp các bên tranh chấp đã có thoả thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Toà án thì Toà án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được theo. Chỉ trong trường hợp các bên không có thỏa thuận trọng tài, hoặc đã thống nhất lựa chọn Tòa án làm cơ quan giải quyết tranh chấp, doanh nghiệp mới chuyển sang bước xác định thẩm quyền của Tòa án theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Khi đó, việc xác định đúng Tòa án có thẩm quyền theo lãnh thổ và theo cấp xét xử hoặc dựa trên yêu cầu của các bên là yêu cầu bắt buộc. Bởi không phải mọi Tòa án đều có thể thụ lý các tranh chấp. Việc xác định sai thẩm quyền không chỉ làm gián đoạn quá trình khởi kiện mà còn có thể dẫn đến việc trả lại đơn, kéo dài thời gian và làm phát sinh thêm chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp. Tòa án nhân dân TP. Đà Nẵng sẽ có thẩm quyền giải quyết tranh chấp, nếu như vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa, hoặc các bên lựa chọn nơi đây làm nơi giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, việc xác định thẩm quyền cần phải tuân thủ theo các quy định tại  các Điều khoản của Mục 2 Chương 3 Bộ luật Tố Tụng Dân sự hiện hành. 

Kỹ năng soạn thảo Đơn khởi kiện:

Đơn khởi kiện là văn bản khởi đầu toàn bộ quá trình tố tụng, do đó cần được xây dựng một cách chặt chẽ và có chiến lược. Mẫu đơn khởi kiện cần phải đáp ứng theo yêu cầu về hình thức của mẫu 23 – DS tại Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP ban hành một số biểu mẫu dùng trong tố tụng dân sự.

Đồng thời, các nội dung được trình bài trong đơn nên ngắn gọn, súc tích nhưng đầy đủ các thông tin cần thiết: thông tin của nguyên đơn, bị đơn, tóm tắt diễn biến vụ việc, và các yêu cầu khởi kiện, các yêu cầu cần được trình bày rõ ràng, có căn cứ và gắn trực tiếp với các điều khoản hợp đồng, nhất là các điều khoản về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, nghĩa vụ thanh toán…. Một đơn khởi kiện được soạn thảo tốt không chỉ giúp Tòa án dễ dàng thụ tránh trường hợp trả đơn để sửa chữa, bổ sung từ đó dẫn tới kéo dài quá trình tố tụng.

Áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời:

Trong nhiều trường hợp, việc chờ đợi một bản án có hiệu lực có thể khiến quyền lợi của doanh nghiệp bị xâm hại nghiêm trọng. Khi đó, việc yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trở thành một công cụ pháp lý quan trọng.Hiện nay, Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành có quy định một số biện pháp khẩn cấp tạm thời tại Điều 114. Tùy theo tình huống cụ thể, một số biện pháp mà các doanh nghiệp có thể áp dụng bao gồm: kê biên tài sản đang tranh chấp, Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp, cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp, Phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng khác, kho bạc nhà nước, Cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định…

Tuy nhiên, để được chấp nhận, doanh nghiệp cần cung cấp chứng cứ chứng minh sự cần thiết và tính cấp bách, đồng thời thực hiện nghĩa vụ bảo đảm theo quy định pháp luật. Đồng thời, trong một số trường hợp nhất định Tòa án cũng sẽ tự mình đưa ra quyết định áp dụng các biện pháp này mà không cần sự yêu cầu đến từ phía doanh nghiệp nếu thỏa mãn điều kiện tại Khoản 3 Điều 111 Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành. 

Giai đoạn 3: Kỹ năng Tranh tụng tại Phiên tòa (Sơ thẩm & Phúc thẩm)

Việc xét xử được xem là giai đoạn trung tâm của quá trình tố tụng, nơi các lập luận, chứng cứ và chiến lược tranh tụng của các bên được trình bày trực tiếp trước Hội đồng xét xử và viện kiểm sát. Hiệu quả của giai đoạn này phụ thuộc lớn vào sự chuẩn bị trước đó, đồng thời đòi hỏi kỹ năng xử lý tình huống linh hoạt tại phiên tòa.

Tại giai đoạn chuẩn bị xét xử:

Một trong những hoạt động quan trọng trước khi mở phiên tòa là tham gia các phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải. Doanh nghiệp cần tận dụng giai đoạn này để rà soát toàn bộ hệ thống chứng cứ của mình và của đối phương, từ đó xác định rõ giá trị chứng minh, tính hợp pháp và những điểm có thể bị phản bác, làm rõ các tình tiết chưa được thống nhất và đánh giá khả năng hòa giải. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng ở bước này giúp tránh bị động khi bước vào phiên tòa chính thức.

Kỹ năng hỏi và tranh luận tại phiên tòa:

Kỹ năng hỏi và tranh tụng là một công cụ cốt lõi và quan trọng để để bảo vệ quan điểm của doanh nghiệp. Kỹ năng hỏi cần tập trung vào việc làm rõ các tình tiết then chốt, khai thác mâu thuẫn trong lời trình bày của đối phương, đồng thời củng cố giá trị của chứng cứ đã nộp. Đối với việc tranh luận, các  lập luận khi tranh tụng giữa các bên cần thiết phải xây dựng theo hướng logic, bám sát chứng cứ đã được công bố, các điều khoản của hợp đồng và quy định pháp luật, các lập luận này cần ngắn gọn, cụ thể tránh lan man hoặc thiên về cảm tính. Một chiến lược tranh luận hiệu quả không chỉ nhằm thuyết phục Hội đồng xét xử mà còn góp phần định hướng cách hội đồng xét xử nhìn nhận toàn bộ vụ việc.

Tại Tòa Phúc thẩm (nếu có kháng cáo):

Trong trường hợp có kháng cáo, giai đoạn phúc thẩm không phải là sự lặp lại toàn bộ quá trình sơ thẩm, mà tập trung xem xét lại những nội dung bị kháng cáo. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định rõ phạm vi tranh chấp được đưa ra phúc thẩm, từ đó xây dựng chiến lược phù hợp. Nếu trong trường hợp doanh nghiệp là bên kháng cáo cần thiết  nhấn mạnh vào việc chỉ ra sai sót trong việc áp dụng pháp luật hoặc đánh giá chứng cứ của bản án sơ thẩm, đồng thời củng cố thêm các lập luận có lợi.

Trong nhiều trường hợp, khả năng thay đổi kết quả vụ án phụ thuộc lớn vào việc xác định đúng “điểm yếu pháp lý” của bản án trước đó. Ngược lại, nếu như bên phía còn lại kháng cáo và những yêu cầu này sẽ gây bất lợi cho phía doanh nghiệp. Họ cần thiết phải có các chiến thuật để xây dựng lập luận nhằm bác bỏ các yêu cầu kháng cáo của đối phương. 

Tóm lại, tổng thể, giai đoạn tranh tụng tại phiên tòa đòi hỏi sự kết hợp giữa chuẩn bị kỹ lưỡng, tư duy pháp lý sắc bén và kỹ năng trình bày thuyết phục, nhằm tối đa hóa khả năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trong khuôn khổ xét xử của tòa án.

Kinh nghiệm “Đặc thù” khi giải quyết tranh chấp tại Đà Nẵng

Bên cạnh các kỹ năng mang tính phổ quát trong tố tụng, việc giải quyết tranh chấp tại từng địa phương còn đòi hỏi sự am hiểu nhất định về cách thức vận hành của hệ thống tư pháp ở nơi đó. Tại Đà Nẵng, yếu tố “đặc thù” không nằm ở sự khác biệt về quy định pháp luật, mà chủ yếu thể hiện ở phong cách tổ chức, quy trình hành chính và mức độ phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền.

Thứ nhất, Doanh nghiệp cần hiểu rõ cách thức tiếp nhận, xử lý hồ sơ và tiến độ giải quyết vụ việc tại các cơ quan tư pháp địa phương, đặc biệt là Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng và các Tòa án khu vực. Việc tuân thủ đầy đủ các yêu cầu về hình thức, thời hạn và trình tự thủ tục không chỉ giúp hạn chế rủi ro bị trả lại hồ sơ mà còn góp phần rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc.

Thứ hai, sự phối hợp với các cơ quan liên quan. Giải quyết tranh chấp, đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh thương mại, không chỉ dừng lại ở hoạt động tố tụng của Tòa án hoặc Viện kiểm sát. Doanh nghiệp cần có sự phối hợp hiệu quả với Cục Thi hành án dân sự TP. Đà Nẵng trong giai đoạn thi hành án, nhằm bảo đảm bản án, quyết định của Tòa án được thực thi trên thực tế.

Bên cạnh đó, trong một số trường hợp, việc làm việc với các cơ quan nhà nước khác như Uỷ ban Nhân dân các cấp, sở công thương… Hoăc các ngân hàng thương mại là một yêu cầu vô cùng cần thiết trong việc xác minh thông tin, thu thập chứng cứ… 

Nhìn chung, các kinh nghiệm “đặc thù” tại từng địa phương và tại TP. Đà Nẵng không phải là yếu tố mang tính hình thức, mà là một phần cần thiết trong các chiến lược tố tụng của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp thực thi hiệu quả các quyền tố tụng của bản thân từ đó tối ưu hóa khả năng bảo vệ quyền lợi trong suốt quá trình giải quyết tranh chấp.

Giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực kinh doanh – thương mại, là một quá trình phức tạp, kéo dài và đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa hiểu biết pháp luật phong phú từ các quy định của các văn bản luật nội dung như: luật dân sự, luật thương mại.. cho đến các quy phạm luật hình thức như Bộ luật Tố tụng dân sự… , cùng với tư duy chiến lược và kinh nghiệm thực tiễn, là một điều vô cùng cần thiết.  Mỗi một kỹ năng  đều có ý nghĩa quyết định đối với khả năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, việc chủ động trang bị kiến thức pháp lý, đồng thời vận dụng linh hoạt các kỹ năng xử lý tranh chấp là điều kiện cần thiết để doanh nghiệp kiểm soát rủi ro, tối ưu hóa hiệu quả giải quyết và bảo đảm tính khả thi trong việc thực thi quyền lợi trên thực tế tại Đà Nẵng.

Lời khuyên: Doanh nghiệp nên chủ động phòng ngừa rủi ro từ khâu soạn thảo hợp đồng, nếu cần liên hệ Luật sư Đà Nẵng hãy gọi ngay tới số: 0389 363 716